මීදුමෙන් වැසුණු ඉතිහාසයේ ලේ වැකි සලකුණ: 1818 ඌව වෙල්ලස්ස අරගලය

1815 මාර්තු මස 02 වැනිදා සෙංකඩගල පුරවරයේදී උඩරට ගිවිසුම අත්සන් කිරීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ අවසාන රාජධානිය ද ඉංග්‍රීසින් සතු විය. නමුත් සුදු ජාතිකයන්ගේ පාලනය උඩරට රදළයන් හෝ සාමාන්‍ය ජනතාව අපේක්ෂා කළ සහනය රැගෙන ආවේ නැත. බදු බර, සංස්කෘතික ආක්‍රමණය සහ ඉංග්‍රීසි නිලධාරීන්ගේ උඩඟු හැසිරීම් නිසා නිදහසේ ගිනි පුපුරු ඌව වෙල්ලස්සේ කඳුකරයේ රහසින් ඇවිළෙන්නට විය.

කැරැල්ලේ ආරම්භය සහ විල්සන්ගේ මරණය

1817 වසරේ සැප්තැම්බර් මාසය වන විට වෙල්ලස්ස ප්‍රදේශයේ අමුතු නොසන්සුන් බවක් පැතිර තිබුණි. "දොරේසාමි" නම් වූ රාජකීය උරුමක්කාරයෙකු රජ වීමට සැරසෙන බවට කටකතාවක් පැතිර ගියේය. මෙය මර්දනය කිරීමට බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුව බදුල්ලේ සහකාර ඒජන්ත සිල්වෙස්ටර් ඩග්ලස් විල්සන් පිටත් කර හැරියේය.

විල්සන් තමාගේ ආරක්ෂක පිරිස සමඟ වෙල්ලස්සට ඇතුළු වූයේ උඩඟු ලෙසිනි. නමුත් ඔහුට මුහුණ දීමට සිදු වූයේ බලාපොරොත්තු නොවූ ප්‍රහාරයකටය. ඉතිහාසයේ සඳහන් වන පරිදි, ඊතණවත්ත දේවාලය අසලදී සිංහල දුනුවායන්ගේ හී පහරකින් විල්සන් මිය ගියේය. මෙය බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයට එල්ල වූ සෘජු අභියෝගයක් විය.

කැප්පෙටිපොළගේ අසමසම තීරණය

කැරැල්ල මැඩපැවැත්වීම සඳහා ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුව තෝරාගත්තේ උඩරට සිටි දක්ෂතම රණශූරයෙකු වූ මොනරවිල කැප්පෙටිපොළ නිලමේතුමාය. ඔහු එවකට ඉංග්‍රීසි පාලනය යටතේ ඌවේ දිසාව ලෙස සේවය කළේය. ඔහුට සේනාවක් සහ වෙඩි බෙහෙත් ලබා දී කැරැල්ල මැඩපැවැත්වීමට යැවූ නමුත්, වෙල්ලස්සේදී ඔහු දුටු දර්ශනය ඔහුගේ හෘද සාක්ෂිය කම්පා කළේය.

තමන්ගේම සහෝදර ජනතාව නිදහස වෙනුවෙන් පණ දීමට සූදානම්ව සිටිනු දුටු කැප්පෙටිපොළ තුළ දේශප්‍රේමය ඉස්මතු විය. නමුත් ඔහු සාමාන්‍ය පාවා දෙන්නෙකු නොවීය. ඔහු කළේ අතිශය විස්මිත ක්‍රියාවකි. ඔහු තමා සමඟ රැගෙන ආ ඉංග්‍රීසි තුවක්කු සහ වෙඩි බෙහෙත් සියල්ල නැවත ඉංග්‍රීසි කඳවුර වෙත යවා, මෙසේ පණිවිඩයක් එවා තිබුණි:

"තොපේ ආයුධවලින් තොපටම ගැසීම සිංහලයන්ට හරි නොයන බැවින්, මේවා නැවත තොපටම එවමි. මම අද සිට මගේ රටේ නිදහස වෙනුවෙන් සටන් වදින මගේම මිනිසුන් සමඟ එක්වෙමි."

මෙය ලෝක ඉතිහාසයේ රණශූරයෙකු කළ අතිශය ගෞරවනීය මෙන්ම නිර්භීත තීරණයකි.

වෙල්ලස්ස අළු වී ගිය හැටි

කෙප්පෙටිපොළගේ නායකත්වය යටතේ කැරැල්ල ඉතා වේගයෙන් පැතිර ගියේය. බ්‍රිතාන්‍යයන් සිතුවේ මෙය සුළු කැරැල්ලක් කියා වුවත්, එය මුළු උඩරටම වෙලාගත් මහා ගින්නක් බවට පත් විය. ඉංග්‍රීසි ආණ්ඩුකාර රොබට් බ්‍රවුන්රිග් දැඩි ලෙස බියට පත් විය.

කැරැල්ල මර්දනය කිරීමට ඉංග්‍රීසීන් අනුගමනය කළේ "දවා අළු කිරීමේ ප්‍රතිපත්තියයි" (Scorched Earth Policy). ඔවුන් වෙල්ලස්සේ සියලුම කුඹුරු ගිනි තැබූහ, වාරිමාර්ග පද්ධති විනාශ කළහ, ගෙවල් දොරවල් ගිනිබත් කළහ. දහස් ගණන් අහිංසක ගවයන් මරා දමන ලදී. ඌව වෙල්ලස්ස යනු එවකට ලංකාවේ ධාන්‍යාගාරයයි. නමුත් ඉංග්‍රීසීන් එය මිනිසුන්ට ජීවත් විය නොහැකි කාන්තාරයක් බවට පත් කළේය.

සාගින්න සහ රෝග පීඩා නිසා සිංහල සේනාව දුර්වල වන්නට විය. මේ අතරතුර ඉංග්‍රීසීන්ට ඉන්දියාවෙන් අතිරේක සේනා පැමිණීම කැරැල්ලේ පරාජයට මාවත සකස් කළේය.

අවසාන හෝරාව සහ බෝගම්බර වීරත්වය

1818 ඔක්තෝබර් මාසයේදී කැප්පෙටිපොළ නිලමේතුමා සහ මඩුගල්ලේ නිලමේ පරවාගමදී අත්අඩංගුවට පත් විය. ඔහුට විරුද්ධව රාජද්‍රෝහී චෝදනා එල්ල කර මරණ දඬුවම නියම විය.

1818 නොවැම්බර් 26 වැනිදා උදෑසන, මහනුවර බෝගම්බර වැව් තාවුල්ල අසලදී මරණ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කිරීමට නියමිතව තිබුණි. ඒ වන විටත් කැප්පෙටිපොළ තුළ තිබුණේ මරණයට බිය නොවන උදාර මිනිසෙකුගේ ලක්ෂණය. ඔහු දළදා මාළිගාව දෙස බලා වැඳ නමස්කාර කළේය.

මරණයට මොහොතකට පෙර ඔහු තම ඉණේ තිබූ කුඩා ධම්මපද පොත ගෙන එහි ගාථා කිහිපයක් සජ්ඣායනා කළේය. ඉන්පසු ඔහු සිය හිස කෙස් එක් කොට හිස මුදුනට තබා ගැට ගැසුවේය. "දැන් තොපේ රාජකාරිය කරපල්ලා" යැයි කියමින් ඔහු අසිපතට තම ගෙල පෑවේය. පළමු කඩුව පහරින් ඔහුගේ හිස වෙන් නොවූ අතර, ඔහු නොසැලී සිටියේය. දෙවන පහරින් ඒ අභීත වීරයාගේ හිස වෙන් වී පසට වැටුණි.

ඉතිහාසයේ ඉතිරි වූ මතකය

කැප්පෙටිපොළ නිලමේතුමාගේ හිස් කබල පරීක්ෂා කළ බ්‍රිතාන්‍ය වෛද්‍යවරුන් පුදුමයට පත් විය. මෙතරම් ධෛර්යවන්ත මිනිසෙකුගේ හිස් කබල සාමාන්‍ය එකක් විය නොහැකි යැයි සිතූ ඔවුහු එය පරීක්ෂණ සඳහා එඩින්බර්ග් කෞතුකාගාරයට රැගෙන ගියහ. වසර 136 කට පසු, එනම් 1954 දී එම හිස් කබල නැවත ලංකාවට රැගෙන එන ලද අතර, එය අද මහනුවර කැප්පෙටිපොළ ස්මාරකය තුළ තැන්පත් කර ඇත.

1818 කැරැල්ල යනු හුදෙක් පරාජිත සටනක් නොවේ; එය ලොව බලවත්ම අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව කුඩා දිවයිනක මිනිසුන් සිය නිදහස වෙනුවෙන් කළ උත්තරීතර පරිත්‍යාගයකි.

ඔබ දැන සිටියාද?

ඉංග්‍රීසි ලේඛනවල පවා කෙප්පෙටිපොළ හඳුන්වන්නේ "The Brave Rebel" ලෙසයි.

මෙම කැරැල්ලෙන් පසු ඌව වෙල්ලස්ස ප්‍රදේශය කෙතරම් විනාශ වූවාද යත්, එය නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට වසර සියයකට වඩා කාලයක් ගත විය.